ราชพฤกษ์

Golden Shower, Indian Laburnum, Pudding-Pine Tree, Purging Cassia

ชัยพฤกษ์เป็นไม้ยืนต้นสูงได้ถึง 15 เมตร เปลือกต้นสีเทา ผิวเรียบ ใบ เป็นใบประกอบ ที่ปลายก้านใบเป็นคู่ ใบย่อยเป็นรูปไข่ ปลายใบแหลม เนื้อใบเกลี้ยงค่อนข้างบางหูใบมีขนาดเล็กและร่วงง่าย ดอก ออกเป็นช่อห้อย ระย้าจากซอกใบ ช่อดอกมีกลีบเลี้ยง 5 กลีบ มีแผ่นบางๆ ยาว 1.15 ซม. กลีบดอกมี 5 กลีบ สีเหลืองสดปลาย มนเห็นเส้นลายชัดเจน ผล เป็นฝักทรงกระบอก เปลือกนอกบางและแข็งเหมือนไม้ เรียบไม่มีขนยาว 20–60 ซม. มีเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.5–2 ซม. ภายในแบ่งเป็นช่องๆ มีเมล็ดรูปรีแบนสีน้ำตาลจำนวนมาก

เพาะเมล็ดให้ได้ต้นกล้าสูง 30–50 ซม. ขุดหลุมกว้างและลึก 50–70 ซม. ตากดินไว้ 10–15 วัน ใช้ปุ๋ยคอกรองก้นหลุมนำต้นกล้าลงปลูก กลบดินให้แน่น รดน้ำให้ชุ่ม ปลูกง่าย ไม่ช้าก็จะตั้งตัวได้

เนื้อในฝักคูนมีสารประเภท Anthraqinones หลายตัว เช่น Aloin, Rhein, Sennoside A, B และยังมี Organic acid สาร Anthraquinone ทำให้เนื้อฝักคูนมีฤทธิ์เป็นยาระบายได้ โดยมีฤทธิ์ ไปกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ เหมาะสำหรับผู้ที่ท้องผูกเป็นประจำ

ชัยพฤกษ์หรือราชพฤกษ์เป็นไม้ที่มีคุณค่าสูง เป็นไม้มงคลนาม นิยมใช้ในพิธีสำคัญต่างๆ เช่น พิธีลงหลักเมือง ยอดธงชัยเฉลิมพลของทหาร คฑาจอมพล จะใช้เสาแก่นชัยพฤกษ์ และอินธนู ของข้าราชการพลเรือนก็ปักดิ้นทองเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์